Bel ons:

De bijwoordelijke bepaling

De bijwoordelijke bepaling

De bijwoordelijke bepaling is een zinsdeel waarmee je informatie toevoegt die je ook kunt weglaten. In dit artikel leggen we uit hoe je het herkent.

Zinsontleding kan je helpen je taalbeheersing een impuls te geven. Wij besteden aandacht aan twee vormen van zinsontleding: redekundig en taalkundig. In dit artikel staat de bijwoordelijke bepaling centraal.

De bijwoordelijke bepaling

De bijwoordelijke bepaling geeft meer informatie of een nadere omschrijving bij een ander zinsdeel – meestal het gezegde. 1 2 Het kan daarbij horen, maar ook als zelfstandig zinsdeel fungeren. 3

  • De film werd geregisseerd door Paul Verhoeven.
  • Daarvoor ging ik gisteren naar Groningen.
  • Misschien is het volgende week lekker weer.
  • In het weekend liepen we door de duinen.
  • Overigens bleek die onervaren cabaretier behoorlijk geestig.

In alle bovenstaande voorbeelden geeft deze bepaling extra informatie bij het gezegde, waardoor de zin een specifiekere of diepere betekenis zijn. Het kan gaan om een werkwoordelijk en een naamwoordelijk gezegde, zoals in de laatste zin het geval is (behoorlijk bij geestig). 4 In die zin is overigens ook sprake van een interne bijwoordelijke bepaling, die dus deel uitmaakt van een ander zinsdeel.

Hoe herken je de bijwoordelijke bepaling?

Er zijn geen stapsgewijze methodes om de bijwoordelijke bepaling te identificeren. Als vuistregel kun je aanhouden dat je dit zinsdeel kunt schrappen zonder dat de zin ongrammaticaal wordt. Het is dan ook niet het belangrijkste onderdeel van de zin. Daarom is het slim je hier pas op te richten als je de rest van de zin al hebt ontleed. 5

Verschillende categorieën

Verder is het belangrijk te beseffen dat er wel twintig categorieën te onderscheiden zijn. Zo heb je een bepaling van plaats, die antwoord geeft op de vraag waar + onderwerp + gezegde.

  • De bank staat in de woonkamer.
  • Waar staat de bank? In de woonkamer.

Daarnaast heb je een bijwoordelijke bepaling van tijd. Die geeft het tijdstip of de tijdsduur aan van wat het gezegde uitdrukt. Soms kun je deze vinden met de vraag wanneer + onderwerp + gezegde. Soms is het nodig om ‘wanneer’ te vervangen door ‘hoelang’.

  • Ik zal het nooit meer doen.
  • Wanneer zal ik het doen? Nooit meer.
  • Wacht je even?
  • Hoelang wacht je? Even.

Deze twee categorieën zijn het meestvoorkomend en worden ook wel plaats- en tijdsbepaling genoemd. Andere categorieën zijn onder meer frequentie, causaliteit, voorwaarde, beperking en modaliteit. Als je een uitgebreide lijst met voorbeelden zoekt, dan vind je die op de website van Onze Taal.

Algemene Nederlandse Spraakkunst kopen?
De ANS is een uitgebreid wetenschappelijk naslagwerk

Herken jij de bijwoordelijke bepaling?

Doorgaans kost het weinig moeite om dit zinsdeel te herkennen. Belangrijk is wel dat je het pas poogt te identificeren zodra je persoonsvorm, onderwerp, gezegde en eventueel lijdend, meewerkend en voorzetselvoorwerp al hebt gevonden. Wat overblijft is in veel gevallen een bijwoordelijke bepaling.

Bronnen

  1. Onze Taal (z.d.). ‘Wat is een bijwoordelijke bepaling?‘. Onzetaal.nl/taalloket, geraadpleegd op 11 februari 2024. ↩︎
  2. Algemene Nederlandse Spraakkunst (2021). ‘20.10.1 Inleiding‘. E-ans.ivdnt.org, geraadpleegd op 11 februari 2024. ↩︎
  3. Taalunie (z.d.). ‘Bepaling‘. Taaladvies.net, geraadpleegd op 11 februari 2024. ↩︎
  4. Klein, M. en Toorn, M.C. van den (2011). Praktische cursus zinsontleding. Groningen: Noordhoff Uitgevers, p. 30. ↩︎
  5. Overigens geldt dit ook allemaal voor de bijvoeglijke bepaling, dus die twee zinsdelen moet je strikt gescheiden zien te houden. ↩︎

Zakelijk leren schrijven?

De Schrijftrainers helpt jou je schrijfvaardigheden te verbeteren. Neem contact op voor een offerte op maat.

×