Bel ons:

De samengestelde zin

De samengestelde zin: wat is dat?

Om effectief zinnen te ontleden is het cruciaal om samengestelde zin te kunnen identificeren. In dit artikel leggen we uit hoe je zulke zinnen herkent.

Zinsontleding kan je helpen je taalbeheersing een impuls te geven. Wij besteden aandacht aan twee vormen van zinsontleding: redekundig en taalkundig. In dit artikel staat de samengestelde zin centraal.

De samengestelde zin

De samengestelde zin is samengesteld uit twee of meer zinnen. 1 Elke deelzin heeft een eigen persoonsvorm. 2

  • Tijdens oud en nieuw kijken we met z’n allen televisie en eten we oliebollen.
  • Gelukkig was ik nog niet geboren toen de Duitsers ons land binnenvielen.
  • Het stadion dat je aan de horizon ziet opdoemen, is gebouwd tijdens het WK.

Het tegenovergestelde is de enkelvoudige zin.

Hoe herken je een samengestelde zin?

Samengestelde zinnen kunnen behoorlijk complex zijn opgebouwd. Daardoor is het niet altijd makkelijk om ze te doorgronden. Toch zijn er drie beproefde methoden om ze te herkennen.

Meerdere persoonsvormen

Ten eerste is het raadzaam de volledige zin in een andere tijd te zetten. Aangezien een zin altijd maar één persoonsvorm kan bevatten, weet je dat er sprake is van een samengestelde zin als er meerdere werkwoorden van tijd veranderen.

  • Mijn poes loopt soms over het dak en dan hoor ik haar trippelen.
  • Mijn poes liep soms over het dak en dan hoorde ik haar trippelen.

Hoofd- en bijzinnen

Ten tweede kan dit type zin bestaan uit hoofdzinnen en bijzinnen. 3 Een hoofdzin kan op zichzelf staan en is dus een zelfstandige zin, terwijl bijzinnen afhankelijk zijn van een andere zin. 4 Er zijn dus meerdere combinaties mogelijk.

  • Hoofdzin + hoofdzin: “Zij is weer in het land en ik ben vreselijk blij.”
  • Hoofdzin + bijzin: “Ik ben vreselijk blij omdat zij weer in het land is.”
  • Bijzin + hoofdzin: “Omdat zij weer in het land is, ben ik vreselijk blij.”

Het meest kenmerkende verschil tussen hoofd- en bijzinnen is de plaats van de persoonsvorm. 5 In een hoofdzin staat die vooraan en in bijzinnen achteraan.

  • De dokter liep al naar de deur en gaf de patiënt de verwijsbrief.
  • De dokter liep al naar de deur terwijl hij de patiënt de verwijsbrief gaf.

Als de bijzin voor de hoofdzin staat, zorgt dit ervoor dat de twee persoonsvormen naast elkaar staan. In veel gevallen is het dan aan te raden er een komma tussen te plaatsen.

  • Terwijl hij de patiënt de verwijsbrief gaf, liep de dokter al naar de deur.

Voegwoorden

Ten derde bevat een samengestelde zin altijd een of meerdere voegwoorden. 6 Dat zijn verbindingswoorden tussen twee zinsdelen waar ze zelf geen deel van uitmaken, zoals ‘en’, ‘maar’, ‘omdat’, ’terwijl’, ‘aangezien’, enzovoorts. 7

Sommige voegwoorden leiden tot een samengestelde zin die uit twee of meerdere hoofdzinnen bestaat, terwijl andere voegwoorden resulteren in een hoofdzin met bijzinnen. Zoals gezegd is dat te zien aan de positie van de persoonsvorm.

  • De coach spreekt zijn vertrouwen uit maar hij maakt toch een verslagen indruk.
  • Misschien komt dat doordat de spelers een ondermaatse prestatie leveren.
  • Als de club zijn contract niet verlengt, is hij waarschijnlijk behoorlijk van slag.

Overigens wordt het voegwoord ‘en’ in sommige gevallen vervangen door een komma, vaak als er sprake is van een opsomming. Er is dan nog steeds sprake van een samengestelde zin.

  • De toeschouwer pakte zijn tas, beende geërgerd de zaal uit en verliet het gebouw.
Algemene Nederlandse Spraakkunst kopen?
De ANS is een uitgebreid wetenschappelijk naslagwerk

Verschillende vormen

Samengestelde zinnen komen in allerlei vormen voor. Afhankelijk van de definitie kunnen we er zeven tot twaalf onderscheiden.

  • Nevenschikking
  • Samentrekking
  • Onderschikking
  • Beknopte bijzin
  • Balansschikking
  • Onderwerpszin
  • Gezegdezin
  • Lijdendvoorwerpszin
  • Meewerkendvoorwerpszin
  • Voorzetselvoorwerpszin
  • Bijwoordelijke bijzin
  • Bijvoeglijke bijzin

In veel van deze gevallen gaat het om zinnen die als geheel de functie van een zinsdeel vervullen. Dat zijn dus per definitie bijzinnen, aangezien een hoofdzin nooit als zinsdeel kan fungeren.

Herken jij de samengestelde zin?

De samengestelde zin is complex genoeg om een heel boek aan te wijden. Als je jezelf tot de basis wilt beperken, is het genoeg om het aantal persoonsvormen te identificeren, de voegwoorden te herkennen en alert te zijn op de positie van de persoonsvorm.

Bronnen

  1. Klein, M. en Toorn, M.C. van den (2011). Praktische cursus zinsontleding. Groningen: Noordhoff Uitgevers, p. 51. ↩︎
  2. Onze Taal (z.d.). ‘Wat wordt bedoeld met nevenschikking en onderschikking?‘. Onzetaal.nl/taalloket, geraadpleegd op 23 februari 2024. ↩︎
  3. Onze Taal (z.d.). ‘Wat wordt bedoeld met nevenschikking en onderschikking?‘. Onzetaal.nl/taalloket, geraadpleegd op 23 februari 2024. ↩︎
  4. Onze Taal (z.d.). ‘Wat is het verschil tussen hoofdzinnen en bijzinnen?‘. Onzetaal.nl/taalloket, geraadpleegd op 23 februari 2024. ↩︎
  5. Algemene Nederlandse Spraakkunst (2021). ‘19.2.2 Afhankelijke en zelfstandige zinnen, bijzinnen en hoofdzinnen‘. E-ans.ivdnt.org, geraadpleegd op 23 februari 2024. ↩︎
  6. Klein, M. en Toorn, M.C. van den (2011). Praktische cursus zinsontleding. Groningen: Noordhoff Uitgevers, p. 51. ↩︎
  7. Onze Taal (z.d.). ‘Wat zijn voegwoorden precies?‘. Onzetaal.nl/taalloket, geraadpleegd op 23 februari 2024. ↩︎

Zakelijk leren schrijven?

De Schrijftrainers helpt jou je schrijfvaardigheden te verbeteren. Neem contact op voor een offerte op maat.

×