Doelgroep analyseren: je tekst afstemmen op je lezer

Je doelgroep analyseren als schrijver

Als schrijver is het cruciaal te weten aan wie je een tekst richt. Wij vertellen hoe je in vier stappen effectief je doelgroep kunt analyseren.

Het is als schrijver niet altijd makkelijk om de juiste snaar te raken bij degene die je tekst leest. Vaak heb je te maken met meerdere lezers – en in veel gevallen vormen die mensen geen coherente groep. Het is verstandig om jezelf een beeld te vormen van degene die je wilt aanspreken. Dat helpt je onder meer om een geschikte tekststructuur te kiezen, relevante informatie te selecteren en de juiste toon aan te slaan. Je kunt in vier stappen je doelgroep analyseren.

Je doelgroep analyseren in vier stappen

Om een maximaal effect te bereiken als schrijver, wil je dat je tekst aansluit bij de lezer. 1 Een doelgroepanalyse helpt je de inhoud en vorm af te stemmen op degene die je tekst leest. Voor een deel kun je jezelf op objectieve informatie beroepen, maar vaak moet je aannames maken om een denkbeeldige lezer voor ogen te krijgen.

1. Breng de feitelijke kenmerken in kaart

Allereerst is het van belang te bepalen welk deel van je lezerspubliek je koste wat kost wilt bereiken. Dat is je doelgroep. Je kunt je tekst daar radicaal op richten: als anderen ook iets aan je tekst hebben, is dat mooi meegenomen – maar het maakt geen verschil dat niet het geval is.

Om je doelgroep effectief te analyseren, is het verstandig zo snel mogelijk de feitelijke kenmerken in kaart te brengen. We hebben het bijvoorbeeld over leeftijd, geslacht, opleiding, woonplaats, burgerlijke staat, enzovoorts. Tijdens deze stap kun je alle informatie gebruiken die jij relevant vindt om je doelgroep in te kaderen.

2. Maak een inschatting van het kennisniveau

De tweede stap heeft betrekking op de voorkennis en het denkniveau van je doelgroep. Deze stap helpt je te bepalen welke informatie je beter wel kunt delen en welke je juist achterwege kunt laten. Ook krijg je een indruk van het gewenste taalgebruik: welk taalniveau is gepast, in hoeverre kun je vaktaal bezigen en welke formuleringen sluiten aan bij de belevingswereld van de lezer?

Het is niet altijd mogelijk om het kennisniveau objectief vast te stellen. Soms heb je bijvoorbeeld met een gemêleerd leespubliek te maken. In dat geval is het slim je tekst af te stemmen op de lezers met het laagste kennisniveau. Desnoods kun je expliciet vermelden dat lezers met een hoger kennisniveau bepaalde passages kunnen overslaan.

3. Verdiep je in het belang van de lezer

Waarom zou je lezer zijn tijd besteden aan jouw tekst? Dat is niet de eerste, maar wel de belangrijkste vraag die je moet beantwoorden om een effectieve tekst te schrijven. Je moet leren denken vanuit de lezer, zodat je de structuur, de inhoud en de stijl op diens behoeften kunt laten aansluiten. Daarom wil je weten in hoeverre de lezer betrokken is bij het onderwerp en hoe hij zich ertoe verhoudt.

In bepaalde gevallen kom je erachter dat je lezer weinig belang heeft bij je tekst. In zulke situaties is het verstandig de informatie zo kort en bondig mogelijk op papier te zetten. Het gaat er bij zakelijke teksten niet om dat je de lezer vermaakt, maar dat je boodschap overkomt en dat je het schrijfdoel bereikt. Dat kan ten koste gaan van de lengte van de tekst, maar je moet bereid zijn dat offer te brengen.

4. Bepaal de leesverwachting die je tekst oproept

De laatste stap heeft zet je om de effectiviteit van je tekst te waarborgen. De leesverwachting heeft namelijk een grote invloed op de mate waarin je boodschap overkomt. Je wilt dus dat de lezer zo snel mogelijk doorheeft wat je wilt bereiken en wat je van hem verwacht.

Het gaat erom dat de lezer van tevoren een realistische inschatting kan maken van het doel, de lengte en de structuur van je tekst. Dat bereik je onder meer door een heldere inleiding te schrijven, een herkenbare tekststructuur te hanteren en eenduidige structuuraanduiders te gebruiken. Ook kan het helpen om je kernboodschap bovenaan te zetten, zodat de lezer zich niet door pagina’s informatie heen hoeft te zwoegen om de hoofdgedachte te begrijpen.

Slaag jij erin je doelgroep te analyseren?

Het kost tijd en moeite om je doelgroep te analyseren. Toch is het verstandig om deze vier stappen te zetten voordat je begint met schrijven. Dat helpt je om het schrijfproces soepel te laten verlopen.

Bronnen

  1. Hermans, M. (2010). Schrijven met effect. Stijlcursus doeltreffend formuleren. Bussum: Coutinho, p. 16. ↩︎

Zakelijk leren schrijven?

De Schrijftrainers helpt jou je schrijfvaardigheden te verbeteren. Neem contact op voor een offerte op maat.

Door deze website te gebruiken gaat u akkoord met ons cookie- en privacybeleid.
×