Het piramideprincipe: je boodschap kernachtig verpakken

Heb jij moeite om de kern te raken? Dan kan het piramideprincipe je op weg helpen. In dit artikel bespreken we hoe het model werkt en hoe jij het kan toepassen.
Het piramideprincipe om je boodschap kernachtig te verpakken.

Zakelijk leren schrijven?

De Schrijftrainers helpt jou je schrijfvaardigheden te verbeteren. Neem contact op voor een offerte op maat.

In 1987 publiceerde Barbara Minto, de eerste vrouwelijke consultant van McKinsey, een boek over het piramideprincipe. Ze ontwikkelde het model om informatie helder, bondig en logisch te structureren en te presenteren.

“De volgorde bepalen waarin je ideeën presenteert is de belangrijkste handeling om helder te schrijven,” stelt ze in haar boek. “De helderste volgorde is die waarin je het overkoepelende idee beschrijft voordat je ingaat op de afzonderlijke ideeën.” 1 Met andere woorden: als je algemeen begint, kun je vervolgens steeds specifieker worden.

Die logica ligt ook ten grondslag aan het piramideprincipe: je zet de kernboodschap of hoofdgedachte bovenaan, gevolgd door ondersteunende argumenten of bevindingen en tot slot de data, feiten en bronnen waarop de informatie op het tweede niveau gebaseerd is.

Het piramideprincipe: denken vanuit je lezer

Om tot een goed gestructureerde piramide te komen, is het cruciaal om te denken vanuit de lezer. Alles is erop gericht dat hij de kernboodschap zo snel mogelijk tot zich neemt – ook als hij haast heeft of weinig belang hecht aan je tekst. Hieronder lees je hoe je het principe kunt toepassen op jouw teksten.

Het piramideprincipe om je boodschap kernachtig te verpakken.
Het piramideprincipe helpt je om je boodschap kernachtig te verpakken

1. SPV

Het gaat er dus niet om wat jij kwijt wilt, maar wat je lezer nodig heeft. Op het eerste niveau geef je dan ook de informatie die benodigd is om de kernboodschap in de juiste context te plaatsen. Dat doe je aan de hand van een SPV-analyse: wat is de situatie (S), welk probleem (P) doet zich voor en op welke vraag (V) moet de lezer antwoord krijgen?

Volgens Minto is het van belang dat je met de vraag begint, maar je kunt de analyse ook prima vanuit de situatie of het probleem maken. Essentieel is wel dat je deze elementen zo beknopt mogelijk beschrijft. Ga dus niet te veel in op details, maar beperk je tot de grote lijnen. Verderop in de tekst kun je ruimte vrijmaken om op gedetailleerd niveau uit te weiden.

2. Kernboodschap

Op het tweede niveau formuleer je de kernboodschap. Hier wijkt het piramideprincipe dus af van meer traditioneel gestructureerde teksten, waarin de hoofdgedachte doorgaans aan het eind van de tekst te vinden is. Je moet voor jezelf bepalen wat je doel is en welke informatie je minimaal wilt overbrengen op je lezer. Het kan in dit stadium helpen om je intentie in een formule te verpakken.

Je kernboodschap kan bijvoorbeeld de conclusie zijn, het antwoord op de onderzoeksvraag of je advies. Als je een journalistieke tekst schrijft, verwerk je deze informatie waarschijnlijk in de kop en de lead – dus de eerste alinea van het bericht. Schrijf je een uitgebreid vakinhoudelijk rapport? Dan is het raadzaam de samenvatting vooraf op te bouwen volgens de piramide.

3. Nadere uitwerking

In de jaren ’50 van de vorige eeuw deed cognitief psycholoog George Miller een interessante ontdekking. Hij kwam erachter dat een gemiddelde kan zeven dingen kan opslaan in het kortetermijngeheugen – met een afwijking van twee naar boven en beneden. 2 Het derde en vierde niveau van het piramideprincipe zijn deels gebaseerd op de uitkomsten dit onderzoek.

Je werkt de kernboodschap eerst uit in drie kernpunten. Onderling bevinden die zich op een vergelijkbaar detailniveau. Ze zijn dus specifieker dan de kernboodschap, maar algemener dan de informatie die je een niveau lager geeft. Deze ordening resulteert in een samenhangende uitwerking van je kernboodschap – en dat zorgt ervoor dat je lezer de uitwerking vrij goed kan volgen en eenvoudig kan onthouden.

De samenhang bereik je op het derde niveau door antwoord te geven op vragen die voortkomen uit je kernboodschap. Uitwerking 1 geeft dan bijvoorbeeld antwoord op de vraag ‘Waarom?’, uitwerking 2 op ‘Hoe?’ en uitwerking 3 op ‘Wat?’. Een andere ordening is chronologisch: ‘Wat is er gebeurd in het verleden?’, ‘Wat voorzien we in de toekomst?’ en ‘Wat betekent dit voor het heden?’ Vervolgens geef je zo kort en bondig mogelijk antwoord op deze vragen.

4. Data en feitelijke informatie

Ook op het vierde niveau geef je antwoord op vragen die voortvloeien uit de kernpunten op het vorige niveau. Maar waar je op het tweede en derde niveau, dus van de kernboodschap en de uitwerkingen, nog kon volstaan met stellingen en logische redeneringen, is het nu van belang dat je de informatie voorziet van data, feiten en bronnen.

Je beantwoordt dus nu vragen als ‘Waar verwijst deze informatie naar?’, ‘Hoe kom ik aan deze cijfers?’ en ‘Welk onderzoek is hiervoor geraadpleegd?’ Als je het nodig vindt, kun je ook nog een vijfde en zesde niveau toevoegen aan je piramide – net zolang tot je alle vragen hebt beantwoord die je lezer zichzelf mogelijkerwijs stelt tijdens het lezen van je tekst.

Het piramideprincipe als manier van denken

Het piramideprincipe helpt je als schrijver om gestructureerd de kern te raken. Overigens is het niet zozeer een tekststructuur, als wel een manier van denken. Hoewel het effectief kan zijn ook je tekst piramidaal op te bouwen, leent het genre zich daar niet altijd voor.

De meeste nieuwsberichten volgen het piramidemodel bijvoorbeeld vrij nauwgezet, maar voor handleidingen of onderzoeksverslagen geldt dat juist vrijwel nooit. Hoe dan ook kun je het model gebruiken tijdens fase 1 en 2 van het schrijfproces, dus wanneer je de tekst voorbereidt en plant.

Benut jij de kracht van het piramideprincipe?

Het piramideprincipe is een praktisch toepasbaar hulpmiddel voor wie helder moet denken, presenteren of schrijven in een zakelijke context. Sommige mensen hebben moeite om het principe effectief toe te passen. Het vergt dan ook oefening en herhaling om het werkelijk onder de knie te krijgen. Toch maken wereldwijd veel professionals dankbaar gebruik van het principe om gestructureerd te denken, helder te communiceren en de kern te raken.

Bronnen

  1. Minto, B. (1987). The Pyramid Principle. Logic in Thinking and Writing. Essex: Financial Times Prentice Hall, p. 9. ↩︎
  2. Miller, G. A. (1956). ‘The magical number seven, plus or minus two: Some limits on our capacity for processing information‘. Psychological Review 63 (2), p. 81–97. ↩︎

DEEL DIT ARTIKEL

LinkedIn