Je tekstdoel vaststellen: wat wil je bereiken bij je lezer?

Je tekstdoel vaststellen: hoe wil je de lezer beïnvloeden?

Wie een tekst schrijft wil doorgaans een lezer beïnvloeden. Hoe helderder je het tekstdoel voor ogen hebt en houdt, des te makkelijker je daarin slaagt.

Elke tekst die je schrijft behoort tot een bepaald genre. Het is belangrijk om genres te kunnen herkennen – niet alleen voor de schrijver, maar ook voor de lezer. Die kan zijn verwachtingen daarop afstemmen en al lezend meedenken met de auteur. Dat komt de informatieoverdracht ten goede. 1 Om als schrijver het juiste genre te kiezen, moet je jezelf eerst nog een fundamentelere vraag stellen: wat wil ik bereiken met mijn tekst? Met andere woorden: wat is mijn tekstdoel?

Je tekstdoel vaststellen: waarom zou je?

Je tekstdoel vaststellen is een belangrijke stap in het begin van je schrijfproces. Dat doel is immers niet alleen bepalend voor de inhoud, maar ook voor de structuur en toon van je tekst. Een helder tekstdoel vergroot bovendien het schrijfgemak: hoe doelbewuster je schrijft, des te gemakkelijker het is om gefocust te blijven, de juiste woorden te kiezen en tot de kern te komen.

Drie traditionele tekstdoelen

De literatuur geeft geen eenduidig beeld van de tekstdoelen die je kunt onderscheiden. De terminologie wijkt nogal eens af en ook de categorisering varieert. Vaststaat wel dat sommige teksten puur bedoeld zijn om informatie over te brengen, terwijl andere als hoofddoel hebben de houding of het gedrag van de lezer te beïnvloeden. Hieronder bespreken we drie traditionele tekstdoelen: informeren, overtuigen en activeren.

1. Informatieve teksten

Als je een informatieve tekst schrijft, wil je dat de lezer na afloop iets weet of begrijpt. Deze teksten hebben als functie om informatie over te dragen. Je schrijft ze bijvoorbeeld om gebeurtenissen te bespreken, feitelijkheden te beschrijven of cijfermatige data in kaart te brengen. Persoonlijke meningen, opvattingen of overtuigingen laat je achterwege.

Stel dat je een nieuwsartikel schrijft over klimaatverandering. Je begint met recente gegevens over de stijging van de globale temperatuur, gevolgd door de invloed hiervan op de zeespiegel en extreme weersomstandigheden. Tijdens het schrijfproces integreer je grafieken en citaten van experts om deze informatie te onderbouwen. Je gaat niet in op de vraag hoe we de opwarming van de aarde moeten tegengaan. Dat is immers een discutabel onderwerp waarover de meningen enorm uiteenlopen.

2. Overtuigende teksten

Overtuigende teksten worden soms ook persuasieve teksten genoemd. Ze hebben als doel de lezer aan het denken te zetten over zijn opvattingen, houdingen of gedragingen. Vaak bevatten ze een standpunt en een onderbouwing daarvan. Doorgaans komen er ook andere overtuigingsmiddelen in voor, bijvoorbeeld om de geloofwaardigheid van de schrijver te benadrukken of de lezer emotioneel te raken.

Stel dat je een opiniestuk schrijft over het belang van duurzame energie. Je begint met een emotioneel verhaal over de impact van klimaatverandering op een lokale gemeenschap. Vervolgens onderbouw je met overtuigende argumenten en statistieken je standpunt dat duurzame energie de oplossing is. Zo neem je de lezer mee in je betooglijn, zodat hij overtuigd kan raken van je stelling.

3. Activerende teksten

Een activerende tekst schrijf je omdat je wilt dat de lezer in actie komt. Om dit tekstdoel te bereiken werk je toe naar een oproep tot actie – ook wel een call-to-action genoemd. Die kan op meerdere plekken in de tekst voorkomen. Meestal is deze oproep in het slot te vinden, maar soms ook al in de inleiding of de kern. Je kunt informatieve en overtuigende elementen gebruiken om de lezer aan te zetten tot handelen.

Stel dat je werkt aan een campagne voor een lokaal recyclinginitiatief. De tekst begint met een feitelijke uiteenzetting over het belang van recycling en de impact ervan op het milieu. Daarna spoor je de lezer met een oproep tot actie aan om deel te nemen aan het initiatief. Om die oproep kracht bij te zetten, leg je uit hoe en waar hij kan beginnen. Zo informeer en overtuig je de lezer niet alleen, maar geef je hem ook de middelen en motivatie om daadwerkelijk actie te ondernemen.

Heb jij je tekstdoel altijd helder voor ogen?

Als je weet welk doel je wilt bereiken met je tekst, kost het minder moeite om de lezer te beïnvloeden. Het helpt je niet alleen je ideeën helder onder woorden te brengen, maar ook om overbodige informatie te schrappen en krachtig je punt te maken. Neem dus even de tijd om na te denken over je tekstdoel voordat je begint met schrijven.

Bronnen

  1. Houthuys, A. en Permentier, L. (2016). Schrijven: leer de knepen van het vak. Leuven: Davidsfonds, p. 12. ↩︎

Zakelijk leren schrijven?

De Schrijftrainers helpt jou je schrijfvaardigheden te verbeteren. Neem contact op voor een offerte op maat.

Door deze website te gebruiken gaat u akkoord met ons cookie- en privacybeleid.
×