Bel ons:

De beginselen van de Nederlandse spelling

De beginselen van de Nederlandse spelling

Sinds 2006 bestaat de huidige de Nederlandse spelling. In dit artikel bespreken we de drie basisbeginselen waarop onze spelling is gebaseerd: standaarduitspraak, gelijkvormigheid en etymologie.

Weinig onderdelen van de Nederlandse taal leiden tot zulke verhitte discussie als de spelling. De officiële spelling is de afgelopen tweeënhalve eeuw maar liefst acht keer gewijzigd. De eerste officiële Nederlandse spelling verscheen in 1804. Deze spelling-Siegenbeek vormde het begin van een heuse spellingstrijd, die leidde tot maar liefst acht officiële spellingen. De laatste wijziging dateert van 2006 en is vastgelegd in Het Groene Boekje.

Nog voor de publicatie ontstond er onenigheid over de bruikbaarheid van de nieuwe regels. Platform de Witte Spelling bracht namelijk Het Witte Boekje uit, een alternatieve spelling die beter zou aansluiten bij het taalgevoel van de Nederlandse taalgebruiker. Deze spelling is nog steeds beschikbaar onder de naam Spellingwijzer Onze Taal. 1 Dit artikel beperkt zich tot de officiële spelling.

De Nederlandse spelling: de basis

De Nederlandse spelling is een uitgebreid systeem van regels en uitzondering. Toch is de basis vrij overzichtelijk. De spelling is namelijk gebaseerd op drie beginselen. 2 Hieronder bespreken we ze alle drie.

Beginsel 1: standaarduitspraak

Het eerste beginsel is dat van de standaarduitspraak. Dit wordt ook wel het basisbeginsel genoemd: om tot algemeen toepasbare regels te komen is het noodzakelijk uit te gaan van een gedeelde standaard. Met standaarduitspraak bedoelen we een uitspraak die niet is beïnvloed door de kenmerken van individuele sprekers, zoals woonplaats, leeftijd of afkomst. Dankzij dit beginsel schrijven we bijvoorbeeld melk en huis, terwijl veel sprekers die woorden uitspreken als melluk en huus of hoes. De officiële spelling houdt geen rekening met deze uitspraakvariatie.

Beginsel 2: gelijkvormigheid

Het basisbeginsel wordt ingeperkt door twee nevenbeginselen, waarvan gelijkvormigheid de eerste is. Dit beginsel gaat uit van de regel dat we een woord of woorddeel zo veel mogelijk op dezelfde wijze spellen. Een woord als breed schrijven we altijd met een d. Toch horen we alleen een d-klank in brede, terwijl we in breed en breedsprakig juist een t horen. Dit beginsel zorgt ervoor dat we woorden in verschillende contexten blijven herkennen.

Dit eerste nevenbeginsel wordt ingeperkt door specifieke regels. Zo schrijven we nooit een v of een z aan het einde van een lettergreep. Het enkelvoud van geloven of huizen is dus niet geloov of huiz, maar geloof en huis. Een andere regel is dat we nooit twee dezelfde medeklinkers aan het eind van een woord schrijven. De persoonsvorm van het werkwoord bezetten is dus bezet en niet bezett. Meer van deze regels zijn terug te vinden in de Leidraad voor de Nederlandse spelling.

Beginsel 3: etymologie

Het tweede nevenbeginsel is dat van de etymologie. In sommige gevallen is de herkomst bepalend voor de spelling van een woord. In ouder Nederlands werden de klanken ei en ij bijvoorbeeld op verschillende manieren uitgesproken. Hetzelfde gold voor de klanken au en ou of g en ch. Het gevolg is dat we nog steeds een onderscheid maken tussen leiden en lijden, kauw en kou en ligt en licht. Sommige woorden zijn afkomstig uit een andere taal. We nemen dan de spelling over die in de brontaal wordt gebruikt. Zo schrijven we scooter, chique en kebab in plaats van skoeter, sjiek en kebap. Dat doen we in lijn met het beginsel van de etymologie.

De basis van de Nederlandse spelling

Deze drie beginselen vormen de basis van de Nederlandse spelling. Het zijn de grondregels waarop alle andere regels en uitzonderingen gebaseerd zijn. Als je beter wilt leren spellen, kun je jezelf niet tot deze drie beginselen beperken. Het helpt echter wel om ze goed te begrijpen, zodat je de rest van het systeem in de juiste context kunt plaatsen.

Bronnen

  1. Aan beide systemen kleven voor- en nadelen. De Schrijftrainers hanteert uitsluitend de voorschriften uit Het Groene Boekje. De inhoud daarvan is integraal beschikbaar via www.woordenlijst.org. ↩︎
  2. Taalunie (2006), ‘1. Beginselen van de Nederlandse spelling’, Het Groene Boekje, geraadpleegd via https://woordenlijst.org/leidraad/1. ↩︎

Zakelijk leren schrijven?

De Schrijftrainers helpt jou je schrijfvaardigheden te verbeteren. Neem contact op voor een offerte op maat.

×