Bel ons:

Tekstredactie met het RED-model van Wim Daniëls

Tekstredactie met het RED-model van Wim Daniëls

Een tekst redigeren kan een behoorlijke opgave zijn. Het RED-model van Wim Daniëls helpt je om tekstredactie systematisch te benaderen en grondig aan te pakken.

Er komt heel wat bij kijken om een goede tekst te produceren. Allereerst moet je de informatie die in je hoofd zit vertalen naar een samenhangend en begrijpelijk verhaal. Dit vereist dat je de boodschap afstemt op de doelgroep, een logische structuur aanhoudt en de inhoud kernachtig onder woorden brengt. Daarnaast moet je uitgebreid aandacht besteden aan de afwerking van je tekst. Tijdens het schrijfproces zijn de herschrijf- en redactiefase minstens zo belangrijk als de productiefase.

Tekstredactie: een behoorlijke klus

Tekstredactie kan een behoorlijke klus zijn. Als het goed is voer je zelf een redactieslag voordat je de tekst oplevert. In sommige situaties kijkt een professionele eindredacteur er vervolgens ook nog naar. Is dat niet het geval? Dan is het toch verstandig het stuk aan een tegenlezer voor te leggen, aangezien je niet altijd in staat bent met een frisse blik naar je eigen teksten te kijken. Hoe dan ook is het raadzaam de redactiefase systematisch aan te pakken.

Een grondig systeem voor tekstredactie

Je kunt bijvoorbeeld het RED-model van Wim Daniëls gebruiken, een model dat is gebaseerd op het CCC-model van Jan Renkema. 1 RED staat niet alleen voor redactie, maar ook voor regels, eenheid en doelgroep. Die drie pijlers beoordeel je op vijf tekstniveaus beoordeelt: presentatie, formulering, opbouw, inhoud en tekstsoort. Zo ontstaan er vijftien criteria waarop je de tekstredactie kunt baseren. Hieronder geven we een korte beschrijving van het model.

Regels

Volgens Wim Daniëls is regelkennis een eerste vereiste voor een eindredacteur. Je moet fouten kunnen herkennen en benoemen. Voorheen was het nodig dat je deze kennis in je hoofd had zitten, maar in ons informatietijdperk is het veel belangrijker om te weten waar je de juiste kennis vandaan haalt.

Als je de redactie van je tekst serieus neemt, hoort in elk geval De Schrijfwijzer van Jan Renkema in je boekenkast te staan. Voeg daarnaast Taaladvies.net van de Taalunie, Het Taalloket van Genootschap Onze Taal en het Instituut voor de Nederlandse taal als bladwijzers toe aan je browser. Dit zijn drie gerenommeerde websites die je van betrouwbare informatie voorzien.

Verder is tekstredactie een vorm van factchecking: je wilt ervoor zorgen dat de informatie klopt, dus dat beweringen van bronnen voorzien zijn en dat die bronnen geloofwaardig zijn. Ook is dit het moment om de logica van de argumentatie onder de loep te nemen. Drogredeneringen zijn onder geen beding toegestaan, hoe krachtig ze soms ook kunnen overkomen.

Bijbehorende criteria

  • Presentatie: juiste spelling en interpunctie
  • Formulering: juiste woordkeuze en zinsbouw
  • Opbouw: juiste tekstverbanden
  • Inhoud: juiste informatie en argumentatie
  • Tekstsoort: juiste toepassing tekstsoortregels

Eenheid

“Tegenspraken of inconsistenties, op welk niveau dan ook, maken een tekst verwarrend en ogen bovendien slordig,” stelt Daniëls. 2 Ook de samenhang heeft eronder te leiden. Toch loop je als schrijver het risico inconsistent te zijn, vooral als je lange teksten schrijft. Als redacteur is het je taak de eenheid van de tekst te bewaken. Houd daarbij ook de richtlijnen van de organisatie in je achterhoofd.

Gebruikt de schrijver vetgedrukte tussenkopjes? Dan mogen er geen onderstreepte exemplaren in voorkomen. Als een zin met het woord ‘enerzijds’ start, dan hoort even later ook een zin met het woord ‘anderzijds’ te beginnen. Schrijft de stijlgids voor dat de lezer met ‘je’ wordt aangesproken? Dan is ‘u’ alleen bij hoge uitzondering mogelijk – bijvoorbeeld in een letterlijk citaat.

Bijbehorende criteria

  • Presentatie: consequentie notatie
  • Formulering: consequent perspectief
  • Opbouw: eenheid in stijl
  • Inhoud: consequente indeling en overeenstemming inhoud en vorm
  • Tekstsoort: geen inhoudelijke tegenspraken of wisselingen van tekstsoort
Een protip van Stephan over tekstredactie: gebruik het RED-model als schrijver andersom, dus begin bij de doelgroep en eindig met de regels.

Doelgroep

Tijdens de redactie moet je ervoor zorgen dat de tekst is afgestemd op de doelgroep. Je wilt dat je beoogde lezer de tekst kan en wil lezen. De presentatie moet hem aanspreken, de formuleringen moeten passen bij zijn kennisniveau en belevingswereld en de opbouw moet hem helpen bij het lezen.

Feedback op deze pijler kan grote consequenties hebben voor je tekst. Stel dat je een tekst schrijft voor een manager met weinig tijd. Dan is het verstandig zo snel mogelijk met de kernboodschap te beginnen. Je zou dan het piramidemodel kunnen toepassen. Als je dit inzicht pas tijdens de redactiefase krijgt, kan dat ervoor zorgen dat je de tekst ingrijpend moet omgooien. Dat komt omdat je idealiter voorafgaand aan de tekstproductie bepaalt welke structuur het beste aansluiten bij de behoeften van lezer.

Bijbehorende criteria

  • Presentatie: doelmatige interpunctie
  • Formulering: begrijpelijkheid, beknoptheid, gepastheid, aantrekkelijkheid
  • Opbouw: voldoende structuuraanduiding en logische volgorde
  • Inhoud: voldoende informatie en argumentatie
  • Tekstsoort: geschikte tekstsoort

Tekstredactie met het RED-model

Het RED-model biedt overzicht aan iedereen die redactie voert over een tekst. Dankzij het model hoef je niet meer intuïtief te werk te gaan; je kunt een systematische aanpak volgen, zodat je aan het einde van de tekstredactie zeker weet dat je een foutloze tekst ligt. Is het ook een geweldig stuk? Dat is een andere vraag – maar als je daar tijdens de eindredactie nog voor moet zorgen, is er eerder in het proces al iets misgegaan.

Bronnen

  1. Daniëls, W. (2011). Teksten redigeren. Wat elke redacteur moet weten maar nooit ergens kan vinden. Houten: Unieboek | Het Spectrum, p. 6. ↩︎
  2. Daniëls, W. (2011). Teksten redigeren. Wat elke redacteur moet weten maar nooit ergens kan vinden. Houten: Unieboek | Het Spectrum, p. 8. ↩︎

Zakelijk leren schrijven?

De Schrijftrainers helpt jou je schrijfvaardigheden te verbeteren. Neem contact op voor een offerte op maat.

×