Bel ons:

Tekststructuur: hoe bouw je een zakelijke tekst op?

Tekststructuur: de sleutel tot samenhang

Als schrijver wil je graag dat je tekst een duidelijk verhaal is. De juiste tekststructuur helpt je een logische, samenhangende en heldere tekst te schrijven.

Je kent het vast wel. Je gaat een tekst schrijven, je weet wat je wil zeggen. Of misschien weet je ongeveer wat je wil zeggen. Je begint met schrijven en alles wat je het liefste kwijt wil, komt als eerste op papier, in willekeurige volgorde. Hoewel dit een effectieve manier is om je woordenstroom op gang te brengen, is het de vraag of het voor een helder verhaal voor je lezer zal zorgen. Het sleutelwoord hier? Tekststructuur.

Tekststructuur als sleutel tot samenhang

Hoe breng je samenhang aan in je tekst? Emeritus hoogleraar tekstkwaliteit Jan Renkema vergelijkt het met het opruimen van een rommelige zolder in vier fasen:

  1. Inventariseren: welke spullen heb ik allemaal?
  2. Selecteren: wat kan er weg, en waar kan ik nog iets mee?
  3. Rubriceren: welke spullen horen bij elkaar?
  4. Structureren: waar zal ik de spullen neerzetten? 1

1. Inventariseren: het onderwerp in beeld

Voordat je begint met schrijven heb je ideeën en overtuigingen over dat wat je wil gaan zeggen; redenen, argumenten, voorbeelden, informatie die past bij het onderwerp van je tekst. Het is goed in kaart te brengen wat je allemaal hebt aan gedachten en ideeën, nog zonder dat je aandacht besteedt aan de tekststructuur. Er is geen vaste methode om dit te doen. Sommige mensen maken een woordweb of een mindmap om hun onderwerp in beeld te brengen. Anderen doen het anders. Het is verstandig om ook de mogelijke denkbeelden van je lezer rondom het onderwerp te betrekken in dit geheel.

2. Selecteren: kill your darlings

Om te bepalen welke inhoud je vervolgens wel en niet gaat gebruiken, moet je een helder idee hebben van wat je wil bereiken met je tekst. Als je spullen dubbel hebt, selecteer je alleen het beste, duidelijkste, meest sprekende exemplaar. Ook wanneer je bent gestart met schrijven, blijf je selecteren. Schrijven is schrappen. Van een halve pagina aan ruw materiaal blijven soms maar enkele zinnen over. Misschien voelt het alsof de moeite voor niks is geweest, maar dat is niet zo. Het schrijven helpt om je gedachten te ordenen, de gewenste tekststructuur te vinden en zo tot de beste inhoud te komen.

3. Rubriceren: de alinea

Een tekst bestaat uit woorden, die zinnen vormen en vervolgens alinea’s, paragrafen en hoofdstukken. Op verschillende niveaus is dus sprake van tekststructuur. Rubriceren betekent eigenlijk dat je categoriseert wat bij elkaar hoort. Zo bestaat een alinea in principe uit één belangrijke uitspraak, die wordt uitgewerkt aan de hand van een uitleg of voorbeeld. Meerdere alinea’s samen vormen vaak het antwoord op een grotere deelvraag in de tekst. Een tussenkopje biedt visueel ondersteuning aan de lezer om te zien welke alinea’s samen een deel van het geheel vormen.

4. Structureren: verbinding maken

Niet alleen binnen alinea’s, maar ook daartussen bestaat een verband. Verbindingswoorden (daarnaast, echter, tenslotte, hoewel, vervolgens, dus, et cetera) kunnen je lezer helpen om het verband tussen verschillende tekstgedeeltes te zien. Als zowel de inhoud (dat wat je zegt) als de vorm (woordgebruik, volgorde) een coherent geheel vormt voor de lezer, levert dat een samenhangend verhaal op. Wees ook weer niet te scheutig. Als het verband al heel duidelijk aanwezig is, kan het ook storend werken om dat met verbindingswoorden te benadrukken.

Tekststructuur: kop, romp en staart

Uiteindelijk presenteer je de tekst in een inleiding, middenstuk en slot. De intentie van je tekst loopt hier als een rode draad doorheen. Wil je meer weten over de opbouw van die verschillende onderdelen? Kijk dan even naar dit stuk over de inleiding en het slot.

Bronnen

  1. Renkema, Jan. Schrijfwijzer. Boom: Amsterdam, 2012. ↩︎

Zakelijk leren schrijven?

De Schrijftrainers helpt jou je schrijfvaardigheden te verbeteren. Neem contact op voor een offerte op maat.

×