De bijvoeglijke bepaling is een zinsdeel dat in veel zinnen voorkomt, maar er nooit noodzakelijk deel van uitmaakt. Wij leggen uit hoe je het herkent.
Zinsontleding kan je helpen je taalbeheersing een impuls te geven. Wij besteden aandacht aan twee vormen van zinsontleding: redekundig en taalkundig. In dit artikel staat de bijvoeglijke bepaling centraal.
De bijvoeglijke bepaling
De bijvoeglijke bepaling geeft meer informatie over een zelfstandig naamwoord. 1 Het kan verschillende vormen voorkomen, zoals een bijvoeglijk naamwoord of een bijzin. 2 De bepaling staat nooit op zichzelf, maar hoort altijd bij een ander zinsdeel. 3
- Wij rijden naar het mooie Spanje.
- Het gebouw op de hoek wordt binnenkort gesloopt.
- Het bedrijf had een fraaie website.
- De man, die met een rood gezicht kwam aanlopen, bleek woedend te zijn.
- Ik heb per ongeluk Damian z’n koffie opgedronken.
- Die fiets daar is van mij.
Hoe herken je de bijvoeglijke bepaling?
Het is niet mogelijk om een stappenplan te volgen als je de dit zinsdeel wil identificeren. Je kunt wel een aantal kenmerken onderscheiden waaraan je het kunt herkennen. Allereerst kun je de bijvoeglijke bepaling, net zoals de bijwoordelijke bepaling, verwijderen zonder de zin ongrammaticaal te maken.
Voorbepaling en nabepaling
Daarnaast is het vrijwel altijd een bijvoeglijk naamwoord (mooie, dure, sportieve), een bezittelijk voornaamwoord (mijn, jouw, hun), een telwoord (drie, tweede, veel) of een aanwijzend voornaamwoord (deze, die, dat, dergelijke, zulke, enzovoorts). 4 In die gevallen staat dit zinsdeel voor het woord of de woordcombinatie waartoe ze behoort. 5 We spreken dan over een voorbepaling.
- We dronken fantastische koffie.
Soms maakt overigens ook een zelfstandig naamwoord er deel van uit.
- We dronken drie fantastische koppen koffie.
Het kan ook gaan om een woordgroep die begint met het woord ‘van’. In dat geval is er sprake van een nabepaling.
- Het huis van mijn ouders staat te koop.
Bijvoeglijke bijzin
In sommige gevallen neemt de bijvoeglijke bepaling de vorm aan van een bijzin. Dat wil zeggen dat het een onderwerp en een persoonsvorm bevat.
- De waakhond die daar op het erf staat te blaffen, schijnt vals te zijn.
Het gecursiveerde deel zegt in z’n geheel iets over het zelfstandig naamwoord waar het bijhoort.
Bijstelling
De bijstelling is een apart soort bijvoeglijke bepaling. Vreemd genoeg is in deze gevallen de kern altijd een zelfstandig naamwoord.
- Pas toen de bus stopte in Ugchelen, haar geboortedorp, werd ze overvallen door nostalgie.
In dit geval is in Ugchelen, haar geboortedorp in z’n geheel een bijwoordelijke bepaling, terwijl haar geboortedorp een bijstelling is bij Ugchelen.
Kun jij de bijvoeglijke bepaling identificeren?
De bijvoeglijke bepaling voegt informatie toe aan een zin die je ook weg kunt laten. Als je een zin ontleedt, is het dus slim om dit zinsdeel pas aan het eind van het proces te identificeren. Daarbij is het vooral van belang dat je het strikt gescheiden houdt van de bijwoordelijke bepaling, die eveneens weglaatbaar is.
